Verslag van de maandelijkse kerkdienst in detentiecentra waarnaar vrijwilligers toegaan

Dit verslag moet anoniem blijven omdat het gevolgen kan hebben voor de vrijwilligers. Bij volgend bezoek kunnen ze geweigerd worden.

Tegenwoordig is het zo dat er ook in de ruimte waarin die dienst wordt gehouden, bewaking aanwezig is. Tijdens, en ook na afloop, de enige gelegenheid om met de mensen daar te praten. Ik voel me nogal gecontroleerd, en hoewel ik de laatste keer dat ik er was. pen en papier bij me had om het een en ander op te schrijven, heb ik het niet aangedurfd. We zijn allemaal bang dat als we iets doen wat niet mag, wat dat dan ook moge zijn, we dan niet meer binnen mogen komen.

De keer dat we toch nog wat onschuldige spulletjes mee hadden genomen (leesbril, T-shirt voor een kind, een klein cadeautje, slippers) kwamen we er nog wel mee langs de portier, maar werden de spullen afgepakt. Bewaker: 'Heeft u dat hier gekregen? Jullie weten dat dat niet mag!'

Sommige mensen zitten al best lang in dat uitzendcentrum, één al meer dan een jaar. Het lijkt een patroon: of ze zitten er maar een paar dagen, of ze zitten er minimaal een paar maanden. Uitgeprocedeerd lijken ze me ook niet allemaal: veel mensen hebben wel degelijk contact met hun advocaat. Veel kinderen zijn er niet, maar er zit wel een Russisch echtpaar met een zoon van 10 en een Chinees echtpaar met 3 kleine kinderen (ong. 1, 2 en 4). Daar zou je toch gestoord van worden, je kunt ze niet eens alledrie op schoot houden met z'n tweeën!

De deuren van de cel gaan 's ochtends om 7.45 uur open en tussen de middag weer dicht. 's Middags weer open tot 16.45 uur en that's it, de rest van de dag kun je alleen nog wat in de cel hangen en televisie kijken. Er zitten kleine ramen in de cel, uitkijkend op de binnenkant van de hangar. (Ook zo verneukeratief, als je met het vliegtuig gaat valt het uitzendcentrum helemaal niet op, je denkt: een hangar met vliegtuigen).

O ja, de mensen op de bajesboot luchten een uur per dag in een kooi, en aangezien ik werk met daklozen en verslaafden, weet ik dat er normaal gelucht wordt in de gevangenis op de binnenplaats. In een kooi luchten is alleen voor degenen in de isoleerafdeling. Die kooi heb je dan wel voor jezelf, neem ik aan, dat is bij die boten niet het geval, daar lopen ze met een stel in die kooi. Nauwelijks zichtbaar, er zit iets omheen waardoor je niet naar buiten (en wij niet naar binnen) kunnen kijken, al hebben ze dat hier en daar een beetje kapot gemaakt zodat er kleine kijkgaten zijn ontstaan. Bij ons in Blijdorp hebben de dieren het stukken beter, want die wonen tegenwoordig allemaal in hun eigen biotoop. Of denken ze bij de regering dat dit de biotoop van de asielzoeker is?

Inmiddels ben ik ook binnen geweest bij de detentieboten (me opgegeven voor de bezoekersgroep aldaar). Het pastorale team daar heeft alvast regels opgestuurd waaraan wij ons dienen te houden. Zie hieronder.

Korte handreiking voor vrijwilligers binnen het gevangenispastoraat op de detentieboten Rotterdam
Korte informatie over de detentieboten. Er zijn twee detentieboten: de Reno en de Bibby. De Reno heeft twee nkomstengroepen op afdeling A. en B. Vanuit beide afdelingen stromen de geplaatsten door naar de afdelingen C. en D. van de Reno of naar de Bibby, die bestaat uit zeven afdelingen, te weten: E.t/m L. Wekelijks zijn er veel wisselingen van de bewoners op de boten en slechts een klein aantal van hen spreekt wat Nederlands. Engels wordt door een grotere groep beheerst, afhankelijk van het land van herkomst. Velen spreken alleen de taal van het land van herkomst. zoals Chinees, Mongools, Vietnamees, Russisch, Turks, etc. Voor de doelgroep wordt door de overheid een ontmoedigingsbeleid gehanteerd. Dit beleid moet onder andere de geplaatsten ervan overtuigen dat het beter is Nederland zo snel mogelijk te verlaten. Tevens wil de overheid dat er buiten Nederland een minder positief beeld ontstaat van Nederland. Een beeld dat zo afschrikt dat het mensen doet besluiten om af te zien naar Nederland te komen.

Dit ontmoedigingsbeleid wordt concreet zichtbaar in de zeer beperkte leefruimte en het ontbreken van een volwaardig dagprogramma.

De functie van vrijwilliger
De vrijwilligers, die aanwezig zijn in de kerkdiensten, vervullen een belangrijke functie in de verbinding tussen het Detentie Centrum en de kerkelijke gemeente of parochies 'buiten'. Voor wat betreft de inhoudelijke kant hiervan valt het volgende op te merken:

1. Het functioneren van de vrijwilliger valt onder de verantwoordelijkheid van de dominee of pastor. De contacten met gedetineerden vallen onder geheimhouding. Informatie mag (en: moet in sommige situaties) alleen gedeeld worden met de dominee of pastor en niet met buitenstaanders waaronder bijvoorbeeld de media.
2. Van een vrijwilliger wordt vooral verwacht "zichzelf te zijn". De vrijwilliger is een gast in een kerkdienst, die hij/ zij bijwoont. Bij "gast" hoort een onbevangen, bescheiden en open houding: daarbij is het van belang om de gedetineerde niet object van onze aandacht te maken, door hem te veroordelen, te verbeteren, te bekeren en of zelfs door hem te helpen. Helpend is onze aanwezigheid waarschijnlijk slechts dan, wanneer we ons daarvan niet bewust zijn. Bovendien is het heel goed mogelijk dat de gedetineerde helpend voor óns is.
3. Gesprekken met gedetineerden zullen vooral ontstaan na afloop van de kerkdienst bij het koffiedrinken. Nooit vragen naar de reden waarom iemand vast zit - misschien wordt het u verteld -, maar vragen als "hoe lang zit u hier?", "wat gebeurt er nou op een dag?", "wanneer moet u voorkomen?" kunnen een gemakkelijke opstap zijn voor een kort gesprek. Als iemand vaker komt, kunnen sommige contacten een meer verdiepend karakter krijgen. Waak er wel voor dat u een gedetineerde gaat claimen of andersom. Indien er sprake is van een probleem is het van belang de pastor of dominee hiervan op de hoogte te stellen. Na het koffie drinken, dat doorgaans tien minuten duurt, ruimen we alles op. Indien gewenst, praten we nog na over onze ervaringen van deze ochtend.
4. In het omgaan met gedetineerden is trouw van groot belang, juist omdat zij daar zo vaak in teleurgesteld zijn. Dat betekent onder meer dat u nooit iets moet beloven dat u niet waar kunt maken en dat afzeggingen zoveel mogelijk vermeden moeten worden. De gedetineerden verkeren niet in de vrijheid om een dagje vrij te nemen! Zij rekenen vaak meer op uw komst dan u denkt!

Waarmee moet verder rekening worden gehouden?
Naast de inhoudelijke kant van het vrijwilligersschap spelen ook een aantal technische zaken mee, die vooral te maken hebben met het karakter van een Penitentiaire Inrichting.

1. Het aannemen van boodschappen is niet toegestaan en het geven van uw adres of telefoonnummer evenmin.
2. Van de vrijwilliger wordt gevraagd om zich minstens een half uur van tevoren te melden bij de hoofdingang van de boten. De vrijwilliger wordt opgehaald door een van de pastores of dominees. We gaan dan met elkaar eerst koffie en thee zetten en indien nodig ook de zaal gereed maken.
3. Een paspoort is verplicht, bagage en mobiele telefoon kunnen in een kluis in de wachtruimte worden achtergelaten. Het meenemen van voorwerpen naar binnen is niet toegestaan (ook geen bloemen of taart!), evenmin als het meenemen van dingen naar buiten (brieven, etc.).
4. Het is mogelijk dat een gedetineerde via u iets probeert te realiseren wat hem via het personeel of de dominee/ pastor niet lukt. In zo'n geval is het belangrijk om daar niet op in te gaan.

Tot slot
Een detentieboot is niet alleen een plaats waar mensen worstelen met ingrijpende problemen, maar ook een plek waar nogal eens moed en levenskracht worden getoond, wat tot uiting komt via humor, muziek en gedichten. We hopen dan ook dat u in uw werk als vrijwilliger op verschillende manieren veel inspiratie op zult doen.